Fantasie, emotie en intuïtie
Aart Kusters
Volgens juffrouw Laps was Woutertje Pieterse in het gelijknamige boek van Multatuli ernstig zedelijk ontspoord. Woutertje had haar namelijk een zoogdier genoemd. Natuurlijk kunnen we deze passage in het boek met een glimlach lezen. Maar de vraag blijft natuurlijk wel of we toch niet gewoon een zoogdier zijn, of toch iets meer hebben. We zoeken het antwoord op deze vraag al sinds mensenheugenis op religieus of filosofisch gebied. Ik wil me in dit verband tot een ander onderwerp beperken. Het menselijk vermogen om het onzichtbare zichtbaar te maken.
In ons dagelijkse, praktische leven hebben we de neiging om te denken dat wat onze zintuigen ons ingeven ook overeenstemt met de werkelijkheid. In onze beleving en in ons woordgebruik komt de zon op en gaat zij weer onder. Maar we weten nu dat de wereld in werkelijkheid een draaitol om de zon is. Deze gedachte was op enig moment een zeer gevaarlijke gedachte. De aarde en daarmee de mensheid niet meer als centrum van het heelal was natuurlijk een niet te accepteren opvatting.
Met het voortschrijden van de natuurwetenschappen weten we dat onze zintuigen, het gezonde verstand, ons op tal van andere terreinen dingen laat zien die in werkelijkheid niet kloppen. Het is bijna niet de bevatten dat rechte lijnen niet recht zijn en platte vlakken niet plat. Maar Einstein heeft ons geleerd dat dit wel degelijk het geval is. Kortom, er is blijkbaar iets meer nodig dan ons ´gezonde´ verstand om verder te komen met onze inzichten over de ons omringende wereld(en).
En dat is het terrein van ons gevoel en intuïtie. De schrijver Marcel Proust zegt hierover in zijn roman ‘Op zoek naar de verloren tijd’ dat niemand de confrontatie met de werkelijkheid echt aan kan. We gebruiken ons verstand om ons er maar een beetje langs te redeneren. De enige plaats waar we die confrontatie aankunnen, is volgens Proust het terrein van gevoel en intuïtie. En dat is volgens hem bij uitstek het terrein van de kunst.
De rede heeft in ons dagelijks leven een belangrijke, maar tegelijkertijd een beperkte functie. Zij helpt ons te (over)leven in ons dagelijkse, praktische leven.
Op het gebied van verbeelding, creativiteit en het visionaire heeft de rede echter zijn beperkingen. We hebben daar andere menselijke eigenschappen voor nodig. En juist de eigenschappen als fantasie, emotie en intuïtie zouden weleens de eigenschappen kunnen zijn die juffrouw Laps tot meer dan een zoogdier maakt. Het terrein van kunst en cultuur dus.
Het interessante daarbij is dat juist in de praktijk blijkt dat samenlevingen die de ontwikkelingen van kunst en cultuur stimuleren daardoor ook materieel welvarender worden.
Verstand en gevoel zijn twee noodzakelijke kanten van de menselijke medaille. Helaas wordt juist de kunstige en culturele kant nogal eens veronachtzaamd. En daarmee doen we onszelf tekort.
Initiatieven op het gebied van kunst en cultuur zijn daarom geen aardige, leuke, maar vrijblijvende bezigheden, ze zijn van het grootste belang voor een evenwichtige ontwikkeling voor de samenleving als geheel.
Aart Kusters
In ons dagelijkse, praktische leven hebben we de neiging om te denken dat wat onze zintuigen ons ingeven ook overeenstemt met de werkelijkheid. In onze beleving en in ons woordgebruik komt de zon op en gaat zij weer onder. Maar we weten nu dat de wereld in werkelijkheid een draaitol om de zon is. Deze gedachte was op enig moment een zeer gevaarlijke gedachte. De aarde en daarmee de mensheid niet meer als centrum van het heelal was natuurlijk een niet te accepteren opvatting.
Met het voortschrijden van de natuurwetenschappen weten we dat onze zintuigen, het gezonde verstand, ons op tal van andere terreinen dingen laat zien die in werkelijkheid niet kloppen. Het is bijna niet de bevatten dat rechte lijnen niet recht zijn en platte vlakken niet plat. Maar Einstein heeft ons geleerd dat dit wel degelijk het geval is. Kortom, er is blijkbaar iets meer nodig dan ons ´gezonde´ verstand om verder te komen met onze inzichten over de ons omringende wereld(en).
En dat is het terrein van ons gevoel en intuïtie. De schrijver Marcel Proust zegt hierover in zijn roman ‘Op zoek naar de verloren tijd’ dat niemand de confrontatie met de werkelijkheid echt aan kan. We gebruiken ons verstand om ons er maar een beetje langs te redeneren. De enige plaats waar we die confrontatie aankunnen, is volgens Proust het terrein van gevoel en intuïtie. En dat is volgens hem bij uitstek het terrein van de kunst.
De rede heeft in ons dagelijks leven een belangrijke, maar tegelijkertijd een beperkte functie. Zij helpt ons te (over)leven in ons dagelijkse, praktische leven.
Op het gebied van verbeelding, creativiteit en het visionaire heeft de rede echter zijn beperkingen. We hebben daar andere menselijke eigenschappen voor nodig. En juist de eigenschappen als fantasie, emotie en intuïtie zouden weleens de eigenschappen kunnen zijn die juffrouw Laps tot meer dan een zoogdier maakt. Het terrein van kunst en cultuur dus.
Het interessante daarbij is dat juist in de praktijk blijkt dat samenlevingen die de ontwikkelingen van kunst en cultuur stimuleren daardoor ook materieel welvarender worden.
Verstand en gevoel zijn twee noodzakelijke kanten van de menselijke medaille. Helaas wordt juist de kunstige en culturele kant nogal eens veronachtzaamd. En daarmee doen we onszelf tekort.
Initiatieven op het gebied van kunst en cultuur zijn daarom geen aardige, leuke, maar vrijblijvende bezigheden, ze zijn van het grootste belang voor een evenwichtige ontwikkeling voor de samenleving als geheel.
Aart Kusters
